Share deal, activatransactie of doorstart?
Category: NieuwsShare deal, activatransactie of doorstart?
Een onderneming in financiële problemen overnemen is wezenlijk anders dan een normale bedrijfsovername. De koper heeft minder tijd, minder informatie, minder garanties en vaak meer afhankelijkheid van banken, schuldeisers, werknemers, verhuurders, leveranciers of een curator.
Toch kan distressed M&A aantrekkelijk zijn. Een koper kan een onderneming, merk, klantenportefeuille, technologie, voorraad, personeel of activa overnemen tegen een prijs die in een normaal verkoopproces niet mogelijk zou zijn. Voor de verkoper of financiers kan een snelle transactie waarde behouden en faillissement voorkomen.
De juridische vraag is welke structuur past: een share deal, een activa/passivatransactie, een herstructurering buiten faillissement of een doorstart na faillissement. Elke route heeft andere gevolgen voor schulden, contracten, werknemers, zekerheden, paulianarisico, garanties, financiering en snelheid.
Deze blog is onderdeel van Bedrijf Kopen: M&A Insights voor ondernemers, strategische kopers en overnameadviseurs en M&A Insights: Nederlandse transactiepraktijk.
Waarom distressed M&A anders is
Bij een normale overname is er meestal tijd voor due diligence, SPA-onderhandeling, financiering, voorwaarden en closingvoorbereiding. Bij een onderneming in financiële problemen ontbreekt die rust vaak.
De onderneming kan liquiditeitsproblemen hebben. Leveranciers kunnen leveringen opschorten. Banken kunnen zekerheden uitwinnen. Werknemers kunnen onzeker worden. Klanten kunnen vertrekken. De verkoper kan onder druk staan om snel te handelen.
Voor de koper betekent dit dat snelheid en risicoverdeling belangrijker worden dan perfecte informatie. De koper moet bepalen welke risico’s hij accepteert, welke activa essentieel zijn en welke verplichtingen hij juist niet wil overnemen.
Distressed M&A is daarom sterk transactiegedreven. De structuur moet passen bij de situatie, niet bij een standaard SPA-template.
Share deal
Bij een share deal koopt de koper de aandelen in de vennootschap. De juridische entiteit blijft bestaan. Contracten, vergunningen, werknemers, schulden, claims en verplichtingen blijven in beginsel bij dezelfde vennootschap.
Dat kan voordelig zijn als continuïteit belangrijk is. Contracten hoeven niet allemaal afzonderlijk te worden overgedragen. Vergunningen en klantrelaties kunnen in stand blijven. De onderneming kan zonder formele overdracht van activa doorgaan.
Maar bij een distressed target is een share deal risicovol. De koper neemt de vennootschap over met haar historische verplichtingen. Onbetaalde schulden, belastingrisico’s, arbeidsrechtelijke claims, contractbreuken, financieringsdefaults en onbekende liabilities blijven in de target zitten.
Een share deal is daarom vooral geschikt als de schuldenpositie beheersbaar is, due diligence voldoende comfort geeft en financiers of schuldeisers meewerken aan herstructurering.
Activatransactie
Bij een activatransactie koopt de koper specifieke activa en eventueel bepaalde verplichtingen. Denk aan voorraad, inventaris, IP, klantencontracten, handelsnaam, domeinnamen, software, machines, goodwill of bepaalde werknemers.
Het voordeel is selectiviteit. De koper kan kiezen wat hij wel en niet overneemt. Historische schulden blijven in beginsel achter bij de verkoper, tenzij de koper die contractueel overneemt of wettelijke regels anders bepalen.
Het nadeel is dat uitvoering complexer kan zijn. Contracten moeten vaak worden overgedragen met medewerking van wederpartijen. Vergunningen, IP, data, huurcontracten, werknemers en zekerheden moeten afzonderlijk worden bekeken. Bij overgang van onderneming kunnen werknemers van rechtswege overgaan.
Bij distressed situaties is ook paulianarisico relevant. Als activa tegen een te lage prijs of met benadeling van schuldeisers worden verkocht, kan een curator later kritisch naar de transactie kijken.
Doorstart na faillissement
Een doorstart vindt vaak plaats nadat een curator is benoemd. De curator verkoopt activa uit de failliete boedel, meestal onder tijdsdruk en met beperkte garanties.
Voor kopers kan dit aantrekkelijk zijn omdat zij selectief activa kunnen kopen en niet automatisch alle schulden van de failliete vennootschap overnemen. De koopprijs is vaak lager dan bij een normale going-concern verkoop.
Tegelijk zijn de risico’s groot. De koper krijgt meestal weinig garanties. De curator verkoopt vaak “as is”. Contracten, werknemers, vergunningen, data, IP en voorraden moeten snel worden onderzocht. Ook kan de koper afhankelijk zijn van medewerking van verhuurders, leveranciers, klanten, banken en werknemers.
Een doorstart vraagt daarom een zeer praktische aanpak: welke activa zijn essentieel, welke contracten moeten onmiddellijk worden veiliggesteld en wat is nodig om de business direct na closing operationeel te houden?
WHOA en herstructurering buiten faillissement
Niet iedere distressed transactie hoeft via faillissement te lopen. In sommige situaties kan een onderneming buiten faillissement worden geherstructureerd, bijvoorbeeld met afspraken met schuldeisers, banken, aandeelhouders of via een WHOA-traject.
Voor kopers kan dit relevant zijn als zij willen investeren in een onderneming die levensvatbaar is, maar een te zware schuldenlast heeft. De transactie kan dan worden gecombineerd met schuldreductie, nieuwe financiering, conversie van schuld of wijziging van verplichtingen.
De juridische analyse is dan anders dan bij een gewone overname. De koper moet niet alleen kijken naar de target, maar ook naar de herstructureringspositie: welke schuldeisers moeten meewerken, welke zekerheden bestaan, welke klassen worden geraakt en welke financiering nodig is na herstructurering?
Due diligence onder tijdsdruk
Bij distressed M&A is due diligence vaak beperkt. Toch moet de koper minimaal de kernrisico’s onderzoeken.
De belangrijkste vragen zijn: wie bezit de aandelen of activa? Welke zekerheden rusten erop? Welke schulden zijn opeisbaar? Welke contracten zijn essentieel? Zijn er change-of-control- of overdrachtsbeperkingen? Welke werknemers zijn cruciaal? Waar zit de IP? Welke vergunningen zijn nodig? Welke belasting- en loonheffingsrisico’s bestaan?
De koper moet due diligence niet zien als een volledig rapport, maar als een beslisinstrument. Bevindingen moeten direct worden vertaald naar structuur, koopprijs, voorwaarden, carve-outs, vrijwaringen, escrow, closing deliverables of walk-away.
Financiering en zekerheden
Financiering is vaak een van de moeilijkste onderdelen. Banken kunnen bestaande zekerheden hebben en willen controle houden over de opbrengst. Nieuwe financiers willen weten welke activa beschikbaar zijn, welke schulden blijven bestaan en hoe snel de business na closing cash kan genereren.
Bij een share deal moet worden bepaald of bestaande financiering wordt afgelost, overgenomen, herzien of geherstructureerd. Bij een activatransactie moet duidelijk zijn of activa vrij van zekerheden kunnen worden geleverd. Bij een doorstart bepaalt de curator vaak de voorwaarden en timing.
Voor kopers is het belangrijk dat financiering en closingmechaniek op elkaar aansluiten. Als zekerheden moeten worden vrijgegeven, betalingen naar banken moeten lopen of activa alleen na betaling worden geleverd, moet de funds flow strak worden voorbereid.
Werknemers, contracten en continuïteit
In distressed M&A is continuïteit vaak de belangrijkste waarde.
De koper wil klanten, personeel, leveranciers, IT-systemen, IP en operationele processen behouden. Maar juist die onderdelen staan onder druk als de onderneming in financiële problemen verkeert.
Bij een share deal blijven werknemers en contracten in beginsel bij dezelfde vennootschap. Bij een activatransactie moet per contract worden bekeken of overdracht mogelijk is. Bij overgang van onderneming kunnen werknemers automatisch mee overgaan. Bij een doorstart na faillissement gelden weer andere dynamieken en moet snel worden bepaald welke werknemers nodig zijn voor voortzetting.
De koper moet daarom niet alleen juridisch kijken naar activa, maar ook operationeel: kan de onderneming op dag één na closing blijven draaien?
Garanties en verhaalspositie
In distressed M&A zijn garanties vaak beperkt. Een verkoper in financiële problemen kan weinig verhaal bieden. Een curator zal doorgaans zeer beperkt garanties geven.
Dat betekent dat de koper minder kan vertrouwen op claims na closing. Bescherming moet daarom vooral vóór closing worden georganiseerd: goede afbakening van activa en passiva, duidelijke voorwaarden, bewijs van eigendom, vrijgave van zekerheden, betalingsmechaniek, informatie van banken en praktische controle over essentiële contracten.
Als de koper toch garanties of vrijwaringen krijgt, moet worden beoordeeld of die economisch iets waard zijn. Een claim tegen een lege of failliete verkoper helpt vaak weinig.
Praktische conclusie
Een onderneming in financiële problemen overnemen kan kansen bieden, maar vraagt een andere aanpak dan een gewone overname.
De koper moet vroeg kiezen tussen share deal, activatransactie, herstructurering buiten faillissement of doorstart. Die keuze bepaalt welke schulden, werknemers, contracten, activa, zekerheden en risico’s meegaan.
Bij distressed M&A zijn snelheid, transactiestructuur en praktische uitvoerbaarheid vaak belangrijker dan een uitgebreide claimpositie achteraf. De koper moet scherp bepalen wat hij nodig heeft om de onderneming voort te zetten en welke risico’s hij bewust achterlaat.
Een goede distressed transactie begint daarom niet met een standaard SPA, maar met de vraag: welke waarde willen we redden, welke risico’s kunnen we dragen en welke structuur maakt closing mogelijk?
FAQ
Wat is distressed M&A?
Distressed M&A is de aankoop of verkoop van een onderneming of activa in financiële problemen, vaak onder tijdsdruk en met beperkte garanties.
Is een share deal verstandig bij een distressed onderneming?
Alleen als de historische verplichtingen en schuldenpositie voldoende beheersbaar zijn. Bij een share deal blijven schulden en claims in de vennootschap zitten.
Waarom kiezen kopers vaak voor een activatransactie?
Omdat zij dan specifieke activa kunnen kopen en bepaalde verplichtingen kunnen achterlaten. Wel moeten contracten, werknemers, zekerheden en paulianarisico worden beoordeeld.
Wat is een doorstart?
Een doorstart is een voortzetting van activiteiten na faillissement, meestal door aankoop van activa uit de failliete boedel via de curator.
Waarom zijn garanties minder belangrijk bij distressed M&A?
Omdat de verkoper vaak weinig verhaal biedt of een curator slechts beperkt garanties geeft. De koper moet bescherming vooral vóór closing organiseren.
Over Dirk de Waard
Dirk de Waard is advocaat ondernemingsrecht en M&A en partner bij Venture Lawyers in Amsterdam. Hij adviseert ondernemers, strategische kopers, investeerders, managementteams en M&A-adviseurs over bedrijfsovernames, distressed M&A, activa/passivatransacties, share deals, herstructureringen, due diligence en Nederlandse transactiepraktijk.
ViottaLaw is het persoonlijke insights platform van Dirk. Juridische dienstverlening wordt verricht vanuit Venture Lawyers.
Een onderneming in financiële problemen kopen?
Bij distressed M&A moeten structuur, financiering, due diligence, zekerheden, werknemers, contracten en closingmechaniek snel en zorgvuldig worden beoordeeld.
Dirk de Waard adviseert kopers, verkopers en M&A-adviseurs over overnames van ondernemingen in financiële problemen. Neem contact op via dirk.dewaard@viottalaw.com om een distressed transactie of doorstart juridisch te structureren.
