Groeirisco’s voor startups en scale-ups: inzichten uit het Techleap-Panteia-onderzoek.

Groeirisco’s voor startups en scale-ups: inzichten uit het Techleap-Panteia-onderzoek

Recent onderzoek van Techleap en Panteia geeft inzicht in de knelpunten die startups en scale-ups ervaren bij groei en opschaling. Het onderzoek brengt praktische uitdagingen voor ondernemers in kaart, evenals structurele factoren die volgens hen de verdere ontwikkeling van hun onderneming kunnen beïnvloeden.

Dit artikel richt zich op de groeirisco’s die startups en scale-ups zelf signaleren zodra zij gaan opschalen.

De bevindingen zijn relevant voor founders, managementteams en investeerders die betrokken zijn bij schaalbaarheid, strategische besluitvorming en de juridische inrichting van groeibedrijven. Voor ondernemingen die investeringen willen aantrekken, zich voorbereiden op een overname of een internationale organisatie bouwen, zijn deze onderwerpen niet alleen operationeel. Zij kunnen ook invloed hebben op waardering, transactiestructuur en langetermijnflexibiliteit.

In een eerder artikel over Nederlandse startups en groei zonder juridische struikelblokken besprak ik de bredere voorwaarden voor groei, waaronder corporate structuur, financiering en internationale positionering. Waar dat artikel vooral inging op de vraag hoe groei juridisch kan worden gestructureerd, laat het Techleap-Panteia-onderzoek zien welke risico’s zichtbaar worden zodra groei daadwerkelijk plaatsvindt.

Waarom dit onderzoek relevant is voor groeibedrijven

Startups en scale-ups opereren fundamenteel anders dan traditionele ondernemingen. Zij groeien vaak snel, werken met kleine teams, hebben beperkte financiële buffers en opereren in een internationale markt.

In die omgeving kunnen juridische verplichtingen rond werknemers een grotere impact hebben dan aanvankelijk verwacht. Het onderzoek is gebaseerd op een enquête onder 57 Nederlandse startups en scale-ups en laat zien dat de spanning tussen regulering en ondernemerschap vooral zichtbaar wordt tijdens groeifases.

Voor founders en investeerders is dit belangrijk omdat groei niet alleen een commercieel of financieel proces is. Groei creëert ook juridische, organisatorische en structurele gevolgen. Die gevolgen moeten worden meegewogen bij financieringsrondes, teamuitbreiding, internationale expansie en een mogelijke exit.

Belangrijkste bevindingen uit het onderzoek

1. Loondoorbetaling bij ziekte

Nederland kent een systeem waarin werkgevers bij ziekte van werknemers gedurende maximaal twee jaar loon moeten doorbetalen, gecombineerd met uitgebreide re-integratieverplichtingen.

Volgens het onderzoek wordt dit door startups en scale-ups het vaakst als knelpunt ervaren. De zorg ziet niet noodzakelijk op het bestaan van sociale bescherming als zodanig, maar op de mate waarin het financiële risico bij de individuele werkgever wordt gelegd, vooral bij kleine teams en specialistische functies.

2. Beperkte flexibiliteit bij personeelsaanpassingen

Veel respondenten ervaren het Nederlandse ontslagrecht en de regels rond arbeidsovereenkomsten als onvoldoende flexibel.

Voor ondernemingen die nog volop in ontwikkeling zijn, kunnen functies snel veranderen, strategieën worden aangepast en teams in korte tijd worden opgebouwd of heringericht. In die context kunnen arbeidsrechtelijke verplichtingen langetermijnverplichtingen creëren die niet altijd passen bij de ontwikkelingsfase van de onderneming.

Dit kan spanning veroorzaken tussen strategie en uitvoering, vooral wanneer een onderneming haar organisatie moet aanpassen, de commerciële koers moet wijzigen of moet reageren op marktontwikkelingen.

Voor startups en scale-ups is dit niet alleen een arbeidsrechtelijk onderwerp. Het kan direct invloed hebben op het vermogen van de onderneming om haar businessmodel aan te passen en haar groeistrategie uit te voeren.

3. Cao’s en pensioenstructuren passen niet altijd goed

Het rapport signaleert ook dat sommige startups en scale-ups onder cao’s of pensioenregelingen kunnen vallen die oorspronkelijk zijn ontworpen voor meer traditionele sectoren.

Voor innovatieve of hybride ondernemingen kan dit onzekerheid en administratieve complexiteit veroorzaken, vooral wanneer beloningsstructuren afwijken van het traditionele salarismodel.

In de praktijk komen deze onderwerpen steeds vaker terug in due diligence-processen en gesprekken over toekomstige schaalbaarheid. Investeerders willen begrijpen of de personeelsstructuur houdbaar is, of arbeidsrechtelijke verplichtingen goed zijn beoordeeld en of er verborgen verplichtingen kunnen bestaan.

Dit is met name relevant voor ondernemingen die werken met flexibele beloningsmodellen, equity-related incentives, internationale teams of niet-traditionele functieprofielen.

4. Internationale vergelijking

Ondernemers in het onderzoek verwijzen naar landen als Duitsland, Zweden en Denemarken, waar risico’s rond ziekte of personeelsaanpassingen vaker collectief worden gedragen.

Die vergelijking laat zien dat het Nederlandse systeem betrouwbaar en beschermend is, maar relatief zwaar leunt op de verantwoordelijkheid van de individuele werkgever.

Voor internationaal georiënteerde startups en scale-ups kan dit invloed hebben op strategische beslissingen over waar werknemers worden aangenomen, waar bepaalde functies worden geplaatst en hoe toekomstige groei wordt gestructureerd.

Voor een jonge of snelgroeiende onderneming kan langdurige uitval van één sleutelmedewerker een aanzienlijke operationele en financiële impact hebben. Dat speelt met name wanneer de onderneming afhankelijk is van een beperkt aantal technische, commerciële of managementmedewerkers.

Waarom deze inzichten ook relevant zijn voor investeerders

De bevindingen uit het onderzoek raken niet alleen de dagelijkse operatie. Voor investeerders en aandeelhouders zijn deze onderwerpen relevant voor vragen zoals:

• hoe schaalbaar is het businessmodel?
• hoe voorspelbaar zijn personeelskosten?
• welke verplichtingen ontstaan wanneer de onderneming groeit?
• zijn arbeidsrechtelijke risico’s goed verwerkt in de planning?
• kunnen deze verplichtingen invloed hebben op waardering, transactiestructuur of toekomstige exit-opties?

Arbeidsrechtelijke en structurele verplichtingen kunnen dus indirect invloed hebben op waardering, investeringsstructuur en strategische besluitvorming.

Voor venture capital-investeerders, private equity-investeerders en strategische kopers kunnen deze onderwerpen relevant worden tijdens legal due diligence. Een onderneming kan sterke commerciële tractie hebben, maar toch structurele risico’s lopen als haar personeelsmodel, pensioenpositie of organisatorische inrichting niet goed is beoordeeld.

Wat het rapport duidelijk maakt

Het Techleap-Panteia-onderzoek laat zien dat veel ondernemers het Nederlandse systeem waarderen vanwege de stabiliteit en bescherming die het biedt. Tegelijkertijd ervaren zij dat het systeem niet altijd meebeweegt met de snelheid van startup- en scale-upgroei.

Die spanning is geen theoretisch probleem. Het is een praktische realiteit waar startups, scale-ups en hun investeerders steeds vaker mee te maken krijgen.

Daarom is het waardevol om deze onderwerpen vroegtijdig te identificeren en mee te nemen in strategische besluitvorming. Dat is vooral belangrijk voor ondernemingen die zich voorbereiden op een financieringsronde, internationaal uitbreiden, sleutelpersoneel aannemen of hun governance en juridische structuur professionaliseren.

Slotopmerkingen

Het onderzoek draagt bij aan het bredere debat over het Nederlandse ondernemingsklimaat voor innovatieve bedrijven. Voor ondernemers en investeerders is de centrale boodschap duidelijk: groei creëert niet alleen commerciële kansen. Groei brengt ook juridische en structurele gevolgen mee. Wie die gevolgen begrijpt, kan beter geïnformeerde beslissingen nemen. Dat is vooral belangrijk in fases waarin snelheid en flexibiliteit cruciaal zijn.

Startups en scale-ups moeten groei daarom niet uitsluitend benaderen vanuit commercieel of financieel perspectief. Zij moeten ook rekening houden met de juridische en structurele effecten die groei met zich meebrengt. Voor founders, investeerders en aandeelhouders kan vroege juridische structurering helpen om latere frictie te verminderen. Denk aan het beoordelen van arbeidsstructuren, incentive-arrangementen, governance, financieringsdocumentatie en de voorbereiding op toekomstige investerings- of exitgesprekken.

Dirk de Waard adviseert startups, scale-ups, investeerders en aandeelhouders over corporate structuring, venture capital, M&A-transacties en strategische juridische vraagstukken rond groei.

Voor vragen over de juridische structurering van uw startup of scale-up, venture capital-documentatie, aandeelhoudersverhoudingen of voorbereiding op een investering of exit, kunt u contact opnemen met Dirk de Waard via dirk.dewaard@viottalaw.com.