Founder vesting en leaver provisions bij startups

Founder vesting beschermt de cap table als founders vertrekken, maar moet onder Nederlands recht zorgvuldig worden ingericht

Founder vesting is een regeling waarbij founders hun aandelen economisch of juridisch geleidelijk definitief behouden, terwijl leaver provisions bepalen wat er gebeurt met de aandelen van een founder die vertrekt.

Bij startup-financiering willen investeerders voorkomen dat een founder kort na de investering vertrekt met een groot aandelenbelang. Founders zijn vaak essentieel voor productontwikkeling, klantrelaties, fundraising en teamopbouw. Als een founder vroeg vertrekt, kan dat de onderneming en de cap table ernstig verstoren.

Founder vesting helpt om founders, investeerders en de vennootschap voor langere tijd op één lijn te houden. In Nederlandse BV-structuren vraagt dit wel om zorgvuldige documentatie. Reverse vesting, good leaver- en bad leaver-bepalingen, verplichte overdracht, waardering en governance moeten aansluiten op de aandeelhoudersovereenkomst, statuten, arbeidsovereenkomst of managementovereenkomst en het Nederlandse recht.

Deze bijdrage maakt deel uit van de VC Insights-reeks over financieringsrondes, investeerdersrechten en governance bij Nederlandse startups en scale-ups.

Waarom founder vesting wordt gebruikt

Founder vesting wordt meestal geïntroduceerd bij een VC-ronde, maar het onderwerp speelt vaak al eerder. Een startup kan meerdere founders hebben die aanvankelijk ieder een groot aandelenbelang houden. Zolang iedereen actief bijdraagt, is dat logisch. Maar als één founder na korte tijd vertrekt, blijft die founder zonder vesting mogelijk een groot passief aandeel houden.

Voor investeerders is dat problematisch. Een vertrokken founder kan toekomstige rondes bemoeilijken, de cap table zwaar maken en economische waarde houden die eigenlijk bedoeld was voor actieve waardecreatie. Voor overblijvende founders kan het ook oneerlijk voelen: zij bouwen door, terwijl de vertrokken founder blijft meedelen.

Founder vesting creëert daarom alignment. Het zorgt ervoor dat founders hun economische positie behouden voor zover zij gedurende een bepaalde periode betrokken blijven of afgesproken milestones halen.

Reverse vesting

Bij startups wordt vaak gewerkt met reverse vesting. De founder houdt dan vanaf het begin aandelen, maar een deel daarvan kan verplicht worden overgedragen als de founder vóór het einde van de vestingperiode vertrekt.

Dit past vaak beter bij Nederlandse BV-structuren dan een systeem waarbij aandelen pas later worden uitgegeven. De founder is direct aandeelhouder, maar het niet-geveste deel is onderworpen aan terugkoop- of overdrachtsafspraken.

Belangrijke vragen zijn de duur van de vestingperiode, de cliff, het vestingritme en de gevolgen van vertrek. Een vierjarige vesting met een éénjarige cliff is internationaal herkenbaar, maar moet altijd worden getoetst aan de Nederlandse context en de fase van de onderneming.

Good leaver en bad leaver

Leaver provisions bepalen wat er gebeurt wanneer een founder vertrekt. Daarbij wordt vaak onderscheid gemaakt tussen good leaver, bad leaver en soms intermediate leaver.

Een good leaver is meestal een founder die vertrekt door omstandigheden die hem minder of niet verwijtbaar zijn, zoals overlijden, langdurige arbeidsongeschiktheid of beëindiging zonder cause. Een bad leaver is bijvoorbeeld een founder die ernstig tekortschiet, fraude pleegt, concurrentiebedingen schendt of vrijwillig vertrekt binnen een kritieke periode.

De kwalificatie is belangrijk omdat de prijs en omvang van de verplichte overdracht kunnen verschillen. Een good leaver krijgt vaak fair market value of behoudt het geveste deel. Een bad leaver kan worden verplicht om aandelen tegen nominale waarde, kostprijs of met korting over te dragen.

In Nederland moeten deze bepalingen zorgvuldig worden geformuleerd. Te ruime of onduidelijke bad leaver-clausules kunnen later tot discussie leiden, zeker als zij samenlopen met arbeidsrechtelijke beëindiging, bestuurdersontslag of conflict tussen founders.

Verplichte overdracht van aandelen

Founder vesting werkt alleen als de overdrachtsmechaniek uitvoerbaar is. De documentatie moet bepalen wie de aandelen mag kopen, tegen welke prijs, binnen welke termijn en hoe de levering plaatsvindt.

Bij een Nederlandse BV vereist aandelenoverdracht een notariële akte. Ook statutaire blokkeringsregelingen, aanbiedingsplichten, aandeelhoudersbesluiten en volmachten kunnen relevant zijn. Als de vestingregeling niet aansluit op de statuten, kan de uitvoering bij vertrek vertragen of vastlopen.

Vaak wordt gewerkt met vooraf afgesproken volmachten, call options, aanbiedingsverplichtingen of repurchase rights. De gekozen techniek moet passen bij de BV-structuur en de onderliggende governance.

Founder alignment en investeerdersbelang

Founder vesting moet niet alleen investeerders beschermen. De regeling moet ook eerlijk en werkbaar zijn voor founders. Te strenge leaver-bepalingen kunnen founders demotiveren of in onderhandelingen leiden tot wantrouwen. Te zwakke bepalingen kunnen investeerders onvoldoende beschermen.

De balans hangt af van de fase van de startup, de bijdrage van iedere founder, eerdere investeringen, bestaande aandelenverhoudingen en de rol van founders na de financieringsronde. Een founder die al jaren heeft gebouwd en substantieel waarde heeft gecreëerd, bevindt zich anders dan een founder in een zeer vroege fase.

Bij bestaande founders is het vaak gevoelig om vesting achteraf in te voeren. De juridische regeling moet daarom ook commercieel uitlegbaar zijn: welke waarde is al verdiend, welke waarde moet nog worden opgebouwd en wat gebeurt er als iemand vertrekt?

Samenloop met arbeids- en managementafspraken

Founder vesting staat zelden op zichzelf. Founders zijn vaak ook bestuurder, werknemer, opdrachtnemer of management-BV. Vertrek kan dus meerdere rechtsverhoudingen raken.

Een founder kan als bestuurder worden ontslagen maar aandeelhouder blijven. Een arbeidsovereenkomst kan eindigen, terwijl de aandeelhoudersovereenkomst nog overdrachtsverplichtingen bevat. Een managementovereenkomst kan worden beëindigd, terwijl de vraag blijft of sprake is van good leaver of bad leaver.

Daarom moeten de aandeelhoudersovereenkomst, statuten, arbeidsovereenkomst, managementovereenkomst en eventuele IP- of non-compete-afspraken op elkaar aansluiten. Anders ontstaat bij vertrek precies de discussie die vesting had moeten voorkomen.

Veelgemaakte fouten in de praktijk

Een veelgemaakte fout is dat founders standaard US-vestingdocumentatie gebruiken zonder goede vertaling naar Nederlandse BV-mechaniek. Begrippen als reverse vesting, repurchase rights en leaver treatment moeten aansluiten op notariële aandelenoverdracht, statuten en aandeelhoudersovereenkomst.

Een tweede fout is dat de bad leaver-definitie te breed wordt gemaakt. Als bijna ieder vertrek als bad leaver kan worden aangemerkt, vergroot dat de kans op discussie en kan de regeling commercieel onredelijk voelen.

Een derde fout is dat vesting pas bij een conflict wordt bekeken. Tegen die tijd is het te laat om de mechaniek rustig en evenwichtig te ontwerpen.

Praktische conclusie

Founder vesting en leaver provisions zijn belangrijke instrumenten om founders, investeerders en de vennootschap op één lijn te houden. Zij beschermen de cap table, voorkomen passieve founderposities en geven duidelijkheid bij vertrek.

Voor Nederlandse startups en scale-ups is de kernvraag niet alleen welke vestingperiode wordt gekozen. Belangrijker is of de regeling uitvoerbaar is onder Nederlands recht en eerlijk werkt bij verschillende vertrekscenario’s.

Een goede vestingregeling is geen strafmechanisme. Het is een governance-instrument dat duidelijk maakt wie waarde opbouwt, wie risico draagt en wat er gebeurt als de samenwerking eindigt.

FAQ

Wat is founder vesting?

Founder vesting is een regeling waarbij founders hun aandelenbelang geleidelijk definitief behouden. Als een founder vroeg vertrekt, kan een deel van zijn aandelen verplicht worden overgedragen.

Wat is reverse vesting?

Bij reverse vesting houdt de founder vanaf het begin aandelen, maar kunnen niet-geveste aandelen worden teruggekocht of verplicht worden overgedragen als de founder vóór het einde van de vestingperiode vertrekt.

Wat is een good leaver?

Een good leaver is een founder die vertrekt onder omstandigheden die hem minder of niet verwijtbaar zijn, zoals overlijden, langdurige arbeidsongeschiktheid of beëindiging zonder cause.

Waarom zijn leaver provisions belangrijk bij Nederlandse startups?

Leaver provisions bepalen wat er gebeurt met aandelen bij vertrek van een founder. Zij zijn belangrijk om de cap table gezond te houden en te voorkomen dat vertrokken founders een te groot passief belang behouden.

Over Dirk de Waard

Dirk de Waard is advocaat ondernemingsrecht en venture capital, partner bij Venture Lawyers in Amsterdam en adviseert founders, startups, scale-ups, informal investors en VC-fondsen over founder vesting, leaver provisions, aandeelhoudersovereenkomsten, statuten, startup-governance en Nederlandse financieringsrondes.

Bereidt u een VC-financieringsronde voor of wilt u founder vesting en leaver provisions goed vastleggen?

Dirk de Waard adviseert founders en investeerders over reverse vesting, good leaver- en bad leaver-regelingen, verplichte aandelenoverdracht, governance en de Nederlandse BV-implementatie daarvan. Neem contact op via dirk.dewaard@viottalaw.com om founder vesting juridisch zorgvuldig en commercieel werkbaar te structureren.