Concurrentie- en relatiebedingen in M&A-transacties

Non-compete, non-solicitation en non-hire afspraken bij Nederlandse overnames

Bij verkoop van een onderneming wil de koper voorkomen dat de verkoper direct na closing opnieuw concurreert, klanten benadert of personeel wegtrekt. Daarom bevatten SPA’s en andere transactiedocumenten vaak concurrentiebedingen, relatiebedingen, non-solicitation clauses en non-hire bepalingen.

Deze afspraken zijn commercieel begrijpelijk, maar moeten juridisch zorgvuldig worden geformuleerd. Een te breed beding kan problematisch zijn. Een te smal beding beschermt de koper onvoldoende. De juiste formulering hangt af van de verkochte onderneming, de rol van de verkoper, de geografische markt, de looptijd, de betrokken klanten en de positie van management of werknemers.

Deze blog sluit aan op Viotta’s M&A Insights over Nederlandse overnames, SPA’s en post-closing risico’s.

Waarom restrictive covenants belangrijk zijn

De koper betaalt bij een overname vaak voor goodwill, klantenrelaties, knowhow, personeel en marktpositie. Als de verkoper die waarde direct na closing kan aantasten, vermindert de economische waarde van de transactie.

Daarom vraagt de koper meestal bescherming. Een non-compete voorkomt dat de verkoper concurrerende activiteiten start. Een non-solicitation clause beperkt het benaderen van klanten, leveranciers of relaties. Een non-hire bepaling voorkomt dat de verkoper key employees wegtrekt.

Voor de verkoper is belangrijk dat deze beperkingen niet verder gaan dan nodig is om de verkochte goodwill te beschermen.

Reikwijdte en proportionaliteit

De afdwingbaarheid van concurrentie- en relatiebedingen hangt sterk samen met proportionaliteit. De bepaling moet logisch aansluiten op de verkochte onderneming.

Belangrijke vragen zijn: welke activiteiten zijn verboden, voor welke klanten of relaties geldt de beperking, in welk gebied, voor welke periode en voor welke personen? Een algemeen verbod om “enige concurrerende activiteit” te verrichten kan te ruim zijn als de onderneming een specifieke niche bedient.

In M&A-transacties wordt vaak meer contractuele ruimte geaccepteerd dan in gewone arbeidsverhoudingen, omdat de verkoper goodwill ontvangt en de beperking onderdeel is van de koopprijsafspraak. Toch blijft zorgvuldige drafting nodig.

Looptijd en geografisch bereik

De looptijd moet verdedigbaar zijn. Bij verkoop van een onderneming kan een concurrentiebeding voor een bepaalde periode na closing redelijk zijn, maar de duur moet passen bij de aard van de onderneming en de bescherming die de koper nodig heeft.

Ook het geografisch bereik moet aansluiten bij de werkelijke markt. Een nationale beperking kan logisch zijn bij een Nederlandse onderneming met landelijke klantenkring. Een internationale beperking vraagt meer onderbouwing.

Te ruime bepalingen kunnen later tot discussie leiden, vooral als de verkoper na closing op een andere manier actief wil blijven in de sector.

Verkopers, founders en management

Niet iedere verkoper heeft dezelfde positie. Een passieve aandeelhouder die niet operationeel betrokken was, hoeft meestal minder zwaar te worden beperkt dan een founder, DGA of key manager die de klantrelaties en knowhow persoonlijk draagt.

Bij founder-led ondernemingen is dit extra relevant. De koper koopt vaak niet alleen de vennootschap, maar ook de goodwill die met de founder verbonden is. Dan zijn concurrentie- en relatiebedingen commercieel belangrijk.

Als management na closing blijft participeren, moeten restrictive covenants aansluiten op de managementparticipatie, arbeidsovereenkomst, aandeelhoudersovereenkomst en leaver-regelingen.

Non-hire en werknemers

Een non-hire bepaling moet zorgvuldig worden toegepast. De koper wil voorkomen dat de verkoper belangrijke medewerkers wegtrekt. Tegelijk moet rekening worden gehouden met arbeidsrechtelijke grenzen en de positie van werknemers zelf.

Een verbod op actief benaderen van werknemers is vaak beter verdedigbaar dan een zeer breed verbod dat werknemers feitelijk beperkt in hun loopbaan. De bepaling moet vooral de verkoper binden, niet de werknemer onredelijk belemmeren.

Bij transacties met key personnel kan daarnaast worden gewerkt met retention-afspraken, managementovereenkomsten of specifieke afspraken over kennisoverdracht.

Samenhang met SPA en disclosure

Restrictive covenants staan niet los van de rest van de SPA. Zij hangen samen met garanties, informatievoorziening, post-closing verplichtingen, earn-outs, vendor loans en managementafspraken.

Bij een earn-out kan de verkoper bijvoorbeeld nog betrokken blijven bij de onderneming, terwijl hij tegelijk beperkingen accepteert buiten de onderneming. Bij een vendor loan kan een post-closing conflict ontstaan als de koper stelt dat de verkoper het concurrentiebeding schendt.

De SPA moet daarom duidelijk regelen wat verboden is, wat is toegestaan, welke uitzonderingen gelden en welke remedies beschikbaar zijn.

Praktische conclusie

Concurrentie- en relatiebedingen zijn belangrijke beschermingsinstrumenten in M&A-transacties. Zij beschermen de koper tegen aantasting van goodwill, klantenrelaties en personeel na closing. Voor verkopers is het essentieel dat de beperkingen proportioneel, duidelijk en werkbaar blijven.

Goede drafting voorkomt dat post-closing discussie ontstaat over de vraag of de verkoper nog actief mag zijn in dezelfde markt, klanten mag spreken of medewerkers mag aannemen.

FAQ

Is een concurrentiebeding bij verkoop van een onderneming toegestaan?
Ja, maar het beding moet zorgvuldig worden geformuleerd en passen bij de verkochte onderneming, de rol van de verkoper, de duur en de geografische markt.

Wat is het verschil tussen non-compete en non-solicitation?
Een non-compete verbiedt concurrerende activiteiten. Een non-solicitation beperkt het benaderen van klanten, leveranciers, relaties of werknemers.

Moet management ook aparte restrictive covenants tekenen?
Vaak wel, vooral als management na closing blijft betrokken of participeert. Dan moeten SPA, aandeelhoudersovereenkomst en arbeidsovereenkomst goed op elkaar aansluiten.

Over Dirk de Waard

Dirk de Waard is advocaat ondernemingsrecht en M&A, partner bij Venture Lawyers in Amsterdam, en adviseert kopers, verkopers, founders, managementteams en investeerders over SPA’s, concurrentiebedingen, relatiebedingen, managementparticipatie en post-closing verplichtingen.

Concurrentie- en relatiebedingen goed vastleggen?

Restrictive covenants beschermen de waarde van een overname, maar moeten precies worden afgestemd op de verkochte onderneming en de rol van de verkoper. Te brede bepalingen kunnen tot discussie leiden; te beperkte bepalingen beschermen de koper onvoldoende.

Dirk de Waard adviseert kopers, verkopers en managementteams over concurrentie- en relatiebedingen in Nederlandse M&A-transacties. Neem contact op via dirk.dewaard@viottalaw.com om restrictive covenants in een SPA of aandeelhoudersovereenkomst praktisch te beoordelen.