Aandeelhouder Engie grijpt in bij haar dochteronderneming EV-Box

Wanneer kan een aandeelhouder bestuurders vervangen, toezicht wijzigen of naar de Ondernemingskamer stappen?

Een aandeelhouder kan ingrijpen bij een BV wanneer hij voldoende zeggenschap heeft of wanneer de situatie binnen de onderneming zo ernstig is dat een procedure bij de Ondernemingskamer nodig is.

Het voorbeeld van EVBox en Engie laat zien hoe snel aandeelhouderscontrole een praktisch governance-instrument kan worden. Nadat EVBox haar voorgenomen beursgang via een SPAC had afgeblazen, werd publiek bekend dat grootaandeelhouder Engie ingreep in de bestuurs- en toezichtstructuur van haar dochteronderneming. De kwestie maakte duidelijk dat aandeelhoudersrechten niet alleen relevant zijn bij dividend, verkoop of financiering, maar ook bij crisis, verlies van vertrouwen en herstel van controle.

Voor ondernemers, DGA’s, investeerders en commissarissen is de bredere vraag belangrijker dan de specifieke EVBox-casus: wanneer kan een aandeelhouder daadwerkelijk ingrijpen, en welke route past bij de situatie?

Deze bijdrage sluit aan bij de Governance Insights over aandeelhoudersverhoudingen en besluitvorming in de Nederlandse BV en de M&A Insights over Nederlandse transactiepraktijk, waarin onder meer aandeelhoudersrechten, deadlock, bestuurderswisselingen, governanceconflicten en Ondernemingskamerprocedures worden besproken.

Waarom aandeelhoudersingrijpen nodig kan zijn

Aandeelhoudersingrijpen komt meestal niet uit het niets. Vaak is er sprake van een vertrouwensbreuk, tegenvallende resultaten, discussie over informatie, vermoedens van onjuist bestuur, mislukte financiering, spanningen rond een verkoopproces of zorgen over de continuïteit van de onderneming.

In een groepsstructuur kan de aandeelhouder tevens moedermaatschappij zijn. Dan speelt naast aandeelhoudersmacht ook groepsbelang, reputatierisico en de vraag of de dochteronderneming nog bestuurbaar is. Bij portfolio companies, joint ventures of investeringsstructuren kan hetzelfde probleem ontstaan: de investeerder of meerderheidsaandeelhouder wil controle herstellen, maar moet wel binnen de grenzen van statuten, aandeelhoudersovereenkomst en vennootschapsrecht handelen.

De kernvraag is steeds: ligt de oplossing binnen de bestaande governance, of is een procedurele interventie nodig?

Route 1: ingrijpen via de algemene vergadering

De eerste route loopt via de algemene vergadering van aandeelhouders. Als een aandeelhouder voldoende stemrechten heeft, kan hij in beginsel invloed uitoefenen op benoeming, schorsing of ontslag van bestuurders, voor zover de statuten en wettelijke regels dat toelaten.

Bij een 100%-dochter of duidelijke meerderheidspositie is dit vaak de meest directe route. De aandeelhouder kan aandeelhoudersbesluiten nemen, bestuurders vervangen, commissarissen benoemen of de governance aanpassen. Wel moeten de formele vereisten worden nageleefd: oproeping, agendering, besluitvorming, statutaire bepalingen, eventuele raad van commissarissen, ondernemingsraadrechten en inschrijving van bestuurderswijzigingen bij het Handelsregister.

Bij minderheidsverhoudingen is deze route minder eenvoudig. Een minderheidsaandeelhouder kan meestal niet zelfstandig bestuurders ontslaan of een koerswijziging afdwingen. Dan zijn aandeelhoudersovereenkomst, reserved matters, vetorechten, informatierechten en eventuele geschillenregelingen bepalend.

Route 2: ingrijpen via de Ondernemingskamer

Als aandeelhouders via de gewone governance geen oplossing kunnen bereiken, kan de Ondernemingskamer relevant worden. Dat geldt vooral wanneer sprake is van gegronde redenen om aan een juist beleid of juiste gang van zaken te twijfelen.

De Ondernemingskamer kan in een enquêteprocedure onderzoek gelasten en onmiddellijke voorzieningen treffen. In de praktijk kunnen die voorzieningen zeer ingrijpend zijn: tijdelijke schorsing van bestuurders, benoeming van een tijdelijk bestuurder of commissaris, tijdelijke overdracht van aandelen ten titel van beheer, of andere maatregelen om de onderneming bestuurbaar te maken.

Deze route is vooral relevant bij ernstige governanceproblemen, aandeelhoudersconflicten, informatieblokkades, misbruik van zeggenschap, deadlock, bestuurdersconflicten of situaties waarin de continuïteit van de onderneming onder druk staat.

Sinds de Wagevoe is ook de wettelijke geschillenregeling praktischer ingericht en is de Ondernemingskamer nog belangrijker geworden bij aandeelhoudersgeschillen, waaronder uittreding en uitstoting. Zie ook de Viotta-bijdrage over Wagevoe, uittreding en waardering bij de Ondernemingskamer.

Aandeelhoudersmacht is niet onbeperkt

Een aandeelhouder met meerderheid of zelfs volledige zeggenschap kan veel, maar niet alles. Bestuurders moeten het belang van de vennootschap en de met haar verbonden onderneming dienen. Ook aandeelhouders moeten rekening houden met redelijkheid en billijkheid binnen de vennootschapsrechtelijke verhouding.

Dat betekent dat aandeelhoudersingrijpen zorgvuldig moet worden voorbereid. Een besluit tot ontslag van bestuurders, wijziging van governance of vervanging van toezicht kan formeel mogelijk zijn, maar alsnog tot discussie leiden als procedurele regels worden genegeerd of als de besluitvorming onzorgvuldig is.

Bij gereguleerde ondernemingen, ondernemingen met werknemersvertegenwoordiging, groepsfinanciering, belangrijke klanten of lopende transacties kan aandeelhoudersingrijpen bovendien bredere gevolgen hebben. Denk aan change of control-bepalingen, bankconsents, vergunningen, contractuele notificatieplichten of reputatierisico.

De rol van statuten en aandeelhoudersovereenkomst

De statuten en aandeelhoudersovereenkomst bepalen vaak hoeveel ruimte een aandeelhouder heeft om in te grijpen. Statuten regelen onder meer benoeming en ontslag van bestuurders, goedkeuringsrechten, stemrechten, vergaderregels en eventuele raad van commissarissen. De aandeelhoudersovereenkomst kan aanvullende afspraken bevatten over governance, informatie, reserved matters, deadlock, exit en geschilbeslechting.

In crisisachtige situaties blijkt vaak of deze documenten goed zijn opgesteld. Zijn bestuurders eenvoudig vervangbaar? Is er een duidelijke escalatieroute? Zijn vetorechten te breed of juist te zwak? Heeft een investeerder voldoende informatie? Is er een deadlockregeling? Is duidelijk wat gebeurt bij verlies van vertrouwen in management?

Zonder goede documentatie wordt ingrijpen trager, duurder en risicovoller.

Praktische aandachtspunten bij direct ingrijpen

Als snel handelen nodig is, moet eerst worden vastgesteld welke route juridisch openstaat. Heeft de aandeelhouder voldoende stemrecht? Is een aandeelhoudersbesluit mogelijk? Moet de raad van commissarissen worden betrokken? Zijn er statutaire voordrachtsrechten? Geldt een ondernemingsraadtraject? Is er een aandeelhoudersovereenkomst die besluitvorming beperkt?

Daarna moet worden gekeken naar bewijs en timing. Waarom is ingrijpen nodig? Welke feiten ondersteunen de beslissing? Is er sprake van bestuurdersfalen, informatieonthouding, financiële problemen, fraude-indicaties, strategisch verschil of een bredere vertrouwensbreuk?

Tot slot moet worden nagedacht over opvolging. Het vervangen van bestuurders of commissarissen lost weinig op als geen interim-bestuur, governanceplan, informatieprotocol of herstelplan klaarstaat.

Praktische conclusie

Het ingrijpen door een aandeelhouder bij een dochteronderneming of participatie is geen zuiver machtsinstrument. Het is een governancebeslissing met juridische, commerciële en procedurele gevolgen.

Als de aandeelhouder voldoende zeggenschap heeft, kan de algemene vergadering vaak de meest directe route bieden. Als de governance is vastgelopen of ernstige twijfel bestaat over beleid en gang van zaken, kan de Ondernemingskamer nodig zijn. In beide gevallen moeten statuten, aandeelhoudersovereenkomst, besluitvorming, bewijspositie en timing zorgvuldig worden beoordeeld.

De les uit situaties zoals EVBox/Engie is niet dat een aandeelhouder altijd eenvoudig kan ingrijpen. De les is dat aandeelhouderscontrole alleen effectief is als de juridische governance klopt en de interventie zorgvuldig wordt uitgevoerd.

FAQ

Kan een aandeelhouder bestuurders van een BV ontslaan?

Dat kan, afhankelijk van de statuten, aandeelhoudersverhouding en governance-structuur. Bij een meerderheids- of 100%-aandeelhouder is dit vaak eenvoudiger dan bij een minderheidsaandeelhouder.

Kan een minderheidsaandeelhouder ingrijpen bij slecht bestuur?

Een minderheidsaandeelhouder kan meestal niet zelfstandig bestuurders vervangen, maar kan onder omstandigheden wel naar de Ondernemingskamer stappen of rechten uit de aandeelhoudersovereenkomst gebruiken.

Wanneer is de Ondernemingskamer relevant?

De Ondernemingskamer is relevant bij ernstige governanceproblemen, twijfel aan juist beleid, deadlock, informatieblokkades, bestuurdersconflicten of situaties waarin tijdelijke voorzieningen nodig zijn.

Wat is het verschil tussen ingrijpen via de AVA en via de Ondernemingskamer?

Via de AVA gebruikt de aandeelhouder bestaande stem- en benoemingsrechten. Via de Ondernemingskamer vraagt een aandeelhouder of andere gerechtigde om rechterlijke interventie, bijvoorbeeld onderzoek of onmiddellijke voorzieningen.

Waarom zijn statuten en aandeelhoudersovereenkomst zo belangrijk?

Deze documenten bepalen welke rechten aandeelhouders hebben, hoe bestuurders worden benoemd of ontslagen, welke goedkeuringen nodig zijn en welke routes bestaan bij conflict of crisis.

Over Dirk de Waard

Dirk de Waard is advocaat ondernemingsrecht en M&A, partner bij Venture Lawyers in Amsterdam, en adviseert ondernemers, aandeelhouders, investeerders, bestuurders en commissarissen over aandeelhoudersrechten, governance, bestuurderswisselingen, aandeelhoudersovereenkomsten, deadlock en procedures bij de Ondernemingskamer.

Aandeelhouder wil ingrijpen bij een BV of dochteronderneming?

Aandeelhoudersingrijpen vraagt om snelle beoordeling van statuten, aandeelhoudersovereenkomst, stemrechten, bestuursbevoegdheden, bewijspositie en mogelijke Ondernemingskamerroute. Een verkeerde route kan vertraging, escalatie of aansprakelijkheidsrisico veroorzaken.

Dirk de Waard adviseert aandeelhouders, investeerders, ondernemers en bestuurders over governanceconflicten en aandeelhoudersinterventies. Neem contact op via dirk.dewaard@viottalaw.com om de juridische route en processtrategie tijdig te bepalen.