Fiscale regeling voor aandelenoptierechten: wat startups, scale-ups en investeerders moeten weten

De wijziging sinds 2023 helpt bij het liquiditeitsprobleem, maar maakt aandelenopties niet vanzelf eenvoudig

De fiscale regeling voor aandelenoptierechten is relevant voor Nederlandse startups, scale-ups, founders, werknemers, investeerders en adviseurs die werken met aandelenopties of een employee participation plan.

Aandelenopties worden vaak gebruikt om medewerkers en management mee te laten profiteren van toekomstige waardecreatie. Voor jonge ondernemingen kan dat aantrekkelijk zijn, omdat cashbeloning beperkt kan zijn en belangrijke werknemers toch economisch willen meeprofiteren van groei of exit.

Het fiscale probleem was lange tijd dat belastingheffing kon plaatsvinden bij uitoefening van de optie, terwijl de verkregen aandelen nog niet liquide waren. Een werknemer kon dan belasting verschuldigd zijn over aandelen die hij nog niet kon verkopen.

Sinds 1 januari 2023 is de fiscale behandeling van aandelenoptierechten aangepast. Als de aandelen die bij uitoefening worden verkregen niet direct verhandelbaar zijn, is het uitgangspunt dat belastingheffing wordt uitgesteld tot het moment waarop de aandelen verhandelbaar worden. De werknemer kan er wel schriftelijk voor kiezen om toch bij uitoefening te worden belast.

Deze bijdrage is geen algemene uitleg over werknemersparticipatie. Zie daarvoor het artikel over werknemersparticipatie bij Nederlandse startups en scale-ups. Dit artikel gaat specifiek over de fiscale wijziging voor aandelenoptierechten en de praktische juridische aandachtspunten bij Nederlandse BV’s.

Deze bijdrage maakt deel uit van de VC Insights-reeks over financieringsrondes, investeerdersrechten en governance bij Nederlandse startups en scale-ups en sluit aan bij de inzichten over aandelenopties en medewerkersparticipatie bij startups en investeerdersrechten en governance in Nederlandse BV’s.

Waarom de regeling is aangepast

Het oude regime zorgde voor een praktisch probleem. Werknemers konden belasting verschuldigd worden op het moment dat zij opties uitoefenden, terwijl de aandelen die zij kregen nog niet verkocht konden worden.

Dat speelde vooral bij private ondernemingen. Aandelen in een Nederlandse BV zijn vaak niet vrij verhandelbaar. De statuten, aandeelhoudersovereenkomst, lock-up, aanbiedingsregeling, goedkeuringsrecht of leaver-regeling kunnen verkoop beperken. Er is bovendien meestal geen markt waarop de aandelen direct kunnen worden verkocht.

De werknemer had dan wel een fiscaal voordeel, maar geen liquiditeit. Dat maakte aandelenopties minder aantrekkelijk en soms praktisch moeilijk uitvoerbaar.

De wijziging sinds 2023 probeert dat liquiditeitsprobleem te verminderen.

Aanstaande wijziging vanaf 2027

Naast de wijziging die sinds 2023 geldt, is een verdere aanpassing aangekondigd voor werknemers van kwalificerende startups en scale-ups.

De beoogde regeling moet aandelenopties fiscaal aantrekkelijker maken door het heffingsmoment verder te verschuiven naar het moment van daadwerkelijke verkoop van de aandelen en door slechts 65% van het voordeel uit aandelenopties in de heffing te betrekken.

Daarmee zou het effectieve tarief lager worden dan onder de huidige loonbelastingheffing. De regeling is bedoeld om medewerkersparticipatie bij innovatieve ondernemingen beter mogelijk te maken, maar de exacte voorwaarden, kwalificatiecriteria en praktische toepassing moeten steeds worden gecontroleerd aan de hand van de definitieve wetgeving.

Wat is er veranderd sinds 2023?

Sinds 1 januari 2023 geldt in hoofdlijnen dat belastingheffing wordt uitgesteld als de aandelen die bij uitoefening worden verkregen niet direct verhandelbaar zijn.

De belastingheffing vindt dan in beginsel plaats op het moment waarop de aandelen wel verhandelbaar worden. De werknemer kan er schriftelijk voor kiezen om al bij uitoefening te worden belast.

Voor startups en scale-ups betekent dit dat aandelenopties beter kunnen aansluiten bij de realiteit van een private BV. Werknemers hoeven niet automatisch belasting te betalen op een moment waarop zij de aandelen nog niet kunnen verkopen.

Maar de wijziging lost niet alles op. Verhandelbaarheid, waardering, payroll, inhoudingsplicht, vesting, leaver-bepalingen, aandeelhoudersrechten en vennootschapsrechtelijke uitvoering blijven belangrijk.

Verhandelbaarheid wordt een sleutelbegrip

Door de fiscale wijziging is de vraag wanneer aandelen verhandelbaar zijn belangrijker geworden.

Bij een beursvennootschap is dat relatief eenvoudiger te bepalen. Bij een private BV is dat vaak complexer. Aandelen kunnen onderworpen zijn aan overdrachtsbeperkingen, blokkeringsregelingen, lock-ups, goedkeuringsrechten, aanbiedingsverplichtingen of contractuele beperkingen in de aandeelhoudersovereenkomst.

Voor founders en werkgevers is het belangrijk om te begrijpen wanneer de aandelen voor fiscale doeleinden als verhandelbaar kunnen worden beschouwd. Voor werknemers is dat belangrijk omdat het fiscale moment daarvan kan afhangen.

Een aandelenoptieplan moet daarom niet alleen bepalen wanneer opties vesten en kunnen worden uitgeoefend, maar ook wat er gebeurt met verhandelbaarheid, verkoopbeperkingen en exit.

Aandelenopties zijn niet alleen fiscaal

Aandelenopties worden vaak besproken als fiscaal onderwerp. In de praktijk zijn zij minstens zo belangrijk als vennootschapsrechtelijk en transactioneel onderwerp.

Een optieplan kan invloed hebben op de cap table, verwatering, goedkeuringsrechten, toekomstige financieringsrondes, verkoop van de onderneming en afspraken met investeerders. Als opties uiteindelijk kunnen worden omgezet in aandelen, moet de BV die aandelen ook rechtsgeldig kunnen uitgeven.

Dat kan aandeelhoudersbesluiten, bestuursbesluiten, notariële uitvoering, aanpassing van statuten of aansluiting bij de aandeelhoudersovereenkomst vereisen.

Een fiscaal aantrekkelijk optieplan is weinig waard als de vennootschapsrechtelijke uitvoering niet klopt.

Option pool en investeerders

Bij venture capital-financieringen komt vaak de vraag op of een option pool wordt ingericht of uitgebreid.

Investeerders willen dat de onderneming voldoende ruimte heeft om werknemers en key hires te incentiviseren. Founders willen voorkomen dat zij onevenredig verwateren. De discussie gaat dan niet alleen over de omvang van de option pool, maar ook over de vraag of deze pre-money of post-money wordt meegenomen.

De fiscale wijziging maakt aandelenopties bruikbaarder, maar verandert niets aan de economische vraag wie de verwatering draagt.

Daarom moet het optieplan aansluiten op de investment agreement, aandeelhoudersovereenkomst, statuten, cap table en investeerdersrechten. Ook moet duidelijk zijn of investeerdersgoedkeuring nodig is voor het toekennen, wijzigen of uitbreiden van opties.

Leaver-bepalingen

Een goed optieplan bevat duidelijke leaver-bepalingen.

Wat gebeurt er als een werknemer vertrekt voordat opties zijn geves­t? Wat als opties wel zijn geves­t maar nog niet zijn uitgeoefend? Wat als opties zijn uitgeoefend maar de aandelen nog niet verhandelbaar zijn? Wat gebeurt er bij ontslag, vrijwillig vertrek, arbeidsongeschiktheid, overlijden of een exit?

De fiscale timing loopt niet altijd gelijk met employment events of exit events. Dat maakt duidelijke documentatie belangrijk.

Onheldere leaver-bepalingen leiden snel tot discussie. De werknemer kan menen dat hij economische waarde heeft opgebouwd. De onderneming of investeerder kan stellen dat opties vervallen of aandelen moeten worden teruggeleverd.

Exit en verkoop van de onderneming

Aandelenopties worden vaak pas echt relevant bij een exit.

Bij verkoop van de onderneming moet duidelijk zijn of opties versneld vesten, worden uitgeoefend, worden afgekocht, vervallen of worden meegenomen in de transactie. Ook moet worden bepaald of werknemers moeten meewerken aan de verkoop, of zij onder drag-along vallen en hoe de opbrengst wordt verdeeld.

Voor kopers is dit een due diligence-onderwerp. Zij willen weten of er bestaande optieafspraken zijn, of die goed zijn vastgelegd, of er fiscale of payroll-verplichtingen bestaan en of de opties invloed hebben op de koopprijs of closing.

Voor verkopers is het verstandig om aandelenopties en werknemersparticipatie vóór een verkoopproces op te schonen. Onduidelijke rechten kunnen leiden tot vertraging, prijsdiscussie of aanvullende vrijwaringen.

Alternatieven voor aandelenopties

Aandelenopties zijn niet de enige vorm van werknemersparticipatie.

Afhankelijk van de situatie kunnen ook certificaten via een STAK, directe aandelen, SARs, phantom equity, bonusregelingen of andere equity-linked arrangements worden gebruikt. Elk alternatief heeft eigen juridische, fiscale en governance-gevolgen.

SARs of phantom equity kunnen aantrekkelijk zijn wanneer de onderneming economische upside wil geven zonder werknemers aandeelhouder te maken. Certificaten kunnen nuttig zijn wanneer economische rechten en stemrechten worden gescheiden. Directe aandelen kunnen passend zijn voor key employees of management, maar vragen meer aandacht voor aandeelhoudersrechten en leaver-afspraken.

De juiste structuur hangt af van de onderneming, de doelgroep, de investeerders, de verwachte exit en de bereidheid om werknemers daadwerkelijk aandeelhouder of certificaathouder te maken.

Due diligence door investeerders

Investeerders moeten aandelenoptierechten zorgvuldig beoordelen.

Belangrijke vragen zijn: wie heeft opties gekregen, hoeveel opties zijn toegekend, wat zijn de vestingvoorwaarden, is de toekenning goed goedgekeurd, hoe werkt uitoefening, wat gebeurt er bij vertrek, welke fiscale gevolgen zijn voorzien en hoe wordt verwatering verwerkt?

Ook moeten investeerders nagaan of er informele toezeggingen zijn gedaan. Mondelinge of slecht gedocumenteerde afspraken met werknemers kunnen later tot discussie leiden.

Een goed gedocumenteerd optieplan geeft duidelijkheid aan founders, werknemers en investeerders. Een slecht gedocumenteerd plan creëert onzekerheid bij financiering en exit.

Praktische conclusie

De fiscale wijziging voor aandelenoptierechten sinds 2023 maakt aandelenopties praktischer, omdat belastingheffing bij niet-verhandelbare aandelen in beginsel kan worden uitgesteld tot het moment waarop de aandelen verhandelbaar worden.

Maar aandelenopties zijn daarmee niet eenvoudig geworden. Verhandelbaarheid, waardering, payroll, vesting, leaver-regelingen, option pool, investeerdersgoedkeuring, aandeelhoudersrechten, notariële uitvoering en exit moeten goed worden geregeld.

Voor Nederlandse startups, scale-ups, founders en investeerders is de belangrijkste les dat een optieplan niet alleen fiscaal moet kloppen. Het moet ook passen binnen de BV-structuur, cap table, aandeelhoudersovereenkomst, financieringsronde en toekomstige exit.

FAQ

Wat is er sinds 2023 veranderd voor aandelenoptierechten?
Als aandelen die bij uitoefening van opties worden verkregen niet direct verhandelbaar zijn, wordt belastingheffing in beginsel uitgesteld tot het moment waarop de aandelen verhandelbaar worden. De werknemer kan schriftelijk kiezen voor belastingheffing bij uitoefening.

Waarom was de oude regeling problematisch?
Omdat werknemers belasting konden moeten betalen op aandelen die zij nog niet konden verkopen. Dat gaf een liquiditeitsprobleem.

Zijn aandelenopties nu eenvoudig te gebruiken?
Nee. De fiscale timing is verbeterd, maar vennootschapsrechtelijke, arbeidsrechtelijke, fiscale en transactionele aandachtspunten blijven belangrijk.

Moet een option pool in de aandeelhoudersovereenkomst staan?
De afspraken over omvang, verwatering, goedkeuring en uitgifte moeten in ieder geval aansluiten op de aandeelhoudersovereenkomst, investment agreement, statuten en cap table.

Wat gebeurt er met opties bij verkoop van de onderneming?
Dat hangt af van het optieplan. Het plan moet regelen of opties versneld vesten, worden uitgeoefend, worden afgekocht, vervallen of worden meegenomen in de transactie.

Over Dirk de Waard

Dirk de Waard is advocaat ondernemingsrecht en venture capital, partner bij Venture Lawyers in Amsterdam, en adviseert founders, startups, scale-ups, investeerders en adviseurs over Nederlandse BV-structuren, aandelenopties, werknemersparticipatie, option pools, aandeelhoudersovereenkomsten, venture capital-financieringen en exit-documentatie.

Aandelenopties of option pool juridisch goed inrichten?

De fiscale wijziging voor aandelenoptierechten helpt bij het liquiditeitsprobleem, maar een optieplan moet ook passen binnen de BV-structuur, cap table, aandeelhoudersovereenkomst, investeerdersrechten en exitstrategie. Juist bij financieringsrondes en verkoopprocessen wordt duidelijk of de documentatie goed is ingericht.

Dirk de Waard adviseert founders, startups, scale-ups en investeerders over aandelenopties en werknemersparticipatie bij Nederlandse BV’s. Neem contact op via dirk.dewaard@viottalaw.com om een optieplan, option pool of werknemersparticipatiestructuur praktisch en juridisch goed op te zetten.