Waar moeten management, verkoper en financiers op letten bij een MBO of MBI?
Category: NieuwsWaar moeten management, verkoper en financiers op letten bij een MBO of MBI?
Bij een management buy-out koopt het zittende management de onderneming waarin het al actief is. Bij een management buy-in treedt juist een externe ondernemer of manager toe als koper. In beide gevallen draait de transactie niet alleen om de koopprijs, maar ook om financiering, governance, belangenconflicten en de toekomstige verhouding tussen management, verkoper en financiers.
Een MBO of MBI is vaak aantrekkelijk omdat het ondernemerschap, continuïteit en kennis van de onderneming combineert. Het management kent de business, klanten, medewerkers en operationele risico’s. De verkoper kan overdracht realiseren aan een betrokken opvolger. Financiers en investeerders zien vaak waarde in een managementteam dat zelf risico neemt.
Maar juridisch zijn MBO’s en MBI’s gevoelig. Het management staat vaak aan meerdere kanten van de transactie: als koper, bestuurder, werknemer, informatiehouder en toekomstig aandeelhouder. Dat vraagt om duidelijke afspraken over proces, financiering, belangenconflicten, due diligence, garanties, vendor loans en governance na closing.
Deze blog is onderdeel van de serie Bedrijf kopen: M&A Insights voor ondernemers, strategische kopers en overnameadviseurs.
MBO en MBI: het verschil
Bij een management buy-out koopt het bestaande management de onderneming. Dat kan gaan om één directeur, een managementteam of een combinatie van management en externe investeerders.
Bij een management buy-in komt een externe ondernemer of manager van buitenaf binnen als koper. De bestaande aandeelhouder verkoopt dan aan een nieuwe ondernemer of aan een groep waarin die nieuwe ondernemer een centrale rol speelt.
In de praktijk bestaan tussenvormen. Een extern managementlid kan samen met bestaand management kopen. Een investeerder kan instappen en management laten mee-investeren. Een verkoper kan een minderheidsbelang houden. Of een deel van de koopprijs kan via een vendor loan worden gefinancierd.
De structuur moet dus worden ontworpen rond de commerciële werkelijkheid, niet alleen rond het label MBO of MBI.
Koopprijsfinanciering
Management beschikt vaak niet over voldoende eigen middelen om de volledige koopprijs te betalen. Daarom bestaat de financiering van een MBO of MBI meestal uit meerdere lagen.
De eerste laag is eigen inbreng van het management. Die inbreng is belangrijk omdat financiers willen zien dat het management zelf risico neemt.
De tweede laag kan bankfinanciering zijn. De bank kijkt naar cashflows, zekerheden, schuldpositie, businessplan, debt service capacity en continuïteit.
De derde laag kan een vendor loan zijn. De verkoper ontvangt dan een deel van de koopprijs pas later. Dat kan de transactie mogelijk maken, maar geeft de verkoper ook een blijvend financieel belang bij de onderneming.
De vierde laag kan komen van een investeerder, family office of private-equitypartij. Die partij brengt kapitaal in en krijgt daarvoor aandelen, preferente rechten, governance-invloed of exitrechten.
De kunst is om deze lagen zo te structureren dat de onderneming na closing niet wordt overladen met schulden en het management voldoende prikkel houdt om waarde te creëren.
Acquisitieholding en managementparticipatie
Een MBO of MBI wordt vaak gestructureerd via een acquisitieholding. Het management en eventuele investeerders investeren in die holding. De holding koopt vervolgens de aandelen in de target.
Deze structuur maakt het mogelijk om eigen vermogen, aandeelhoudersleningen, bankfinanciering en vendor loans te combineren. Ook kan de governance tussen management en investeerders worden geregeld op holdingniveau.
Als een investeerder betrokken is, zal meestal een aandeelhoudersovereenkomst nodig zijn. Daarin worden besluitvorming, reserved matters, informatie, exit, drag-along, tag-along, leaver-bepalingen en eventuele non-compete- of non-solicitafspraken geregeld.
Voor meer over acquisitiestructuren, zie Overname via een acquisitieholding of BidCo. Voor managementparticipatie in private-equityachtige structuren, zie Managementparticipatie bij private equity.
Belangenconflicten bij een MBO
Bij een MBO is het belangenconflict vaak het gevoeligste punt.
Het management kent de onderneming goed. Dat is een voordeel, maar ook een bron van spanning. De verkoper kan zich afvragen of het management alle informatie deelt, de onderneming optimaal blijft leiden tijdens het verkoopproces en niet te veel stuurt op een lagere koopprijs.
Ook het management moet voorzichtig zijn. Het blijft tijdens het proces vaak bestuurder of werknemer van de target. Het moet dus rekening houden met bestaande verplichtingen tegenover de vennootschap en verkoper.
Daarom is een schoon proces belangrijk. Leg vast wie namens de verkoper onderhandelt, welke informatie mag worden gebruikt, hoe due diligence plaatsvindt, of het management exclusiviteit krijgt, wanneer externe adviseurs worden ingeschakeld en hoe gevoelige informatie wordt behandeld.
Een MBO werkt het best wanneer alle partijen weten in welke rol het management handelt: als bestuurder, werknemer, koper, aandeelhouder of vertegenwoordiger van een financier.
Due diligence bij MBO en MBI
Bij een MBO kent het management de onderneming vaak goed. Toch is due diligence niet overbodig. Financiers en investeerders willen een objectief beeld van juridische, financiële, fiscale en commerciële risico’s. Ook het management zelf moet weten welke garanties het vraagt en welke risico’s het accepteert.
Bij een MBI is due diligence nog belangrijker. De externe koper kent de onderneming niet van binnenuit en moet dus meer vertrouwen op dataroom, managementgesprekken, financiële informatie, contractreview en commerciële analyse.
De uitkomsten van due diligence moeten worden vertaald naar de koopovereenkomst. Denk aan garanties, indemnities, koopprijsaanpassingen, voorwaarden, vendor loan-voorwaarden, escrow of post-closing verplichtingen.
Voor een bredere uitleg, zie Legal Due Diligence in Dutch M&A Transactions.
Vendor loan en earn-out
Een vendor loan komt vaak voor bij MBO’s en MBI’s. De verkoper financiert dan een deel van de koopprijs door betaling uit te stellen. Voor management kan dit de transactie haalbaar maken. Voor de verkoper kan het aantrekkelijk zijn als daardoor een betere prijs of transactiezekerheid ontstaat.
De vendor loan moet duidelijk worden gedocumenteerd. Belangrijke punten zijn looptijd, rente, aflossing, achterstelling, zekerheden, opeisbaarheid, informatieverplichtingen en samenloop met bankfinanciering.
Ook een earn-out kan worden gebruikt. Dan hangt een deel van de koopprijs af van toekomstige resultaten. Bij MBO’s is dat gevoelig, omdat het management na closing invloed heeft op de resultaten. De earn-out-formule moet daarom objectief en controleerbaar zijn.
Governance na closing
Na closing verandert de verhouding tussen management en onderneming. Het management is niet alleen bestuurder of werknemer, maar ook aandeelhouder en mogelijk schuldenaar onder financieringsafspraken.
De governance moet daarop worden ingericht. Wie beslist over budget, investeringen, extra financiering, dividend, acquisities, beloning, aanstelling van bestuurders en exit? Welke besluiten vereisen goedkeuring van investeerders of financiers? Wat gebeurt er als het management vertrekt?
Bij externe investeerders zijn leaver-bepalingen vaak belangrijk. Als een manager vertrekt, wil de investeerder meestal niet dat die manager passief aandeelhouder blijft zonder bijdrage aan de onderneming. Tegelijk moet het management bescherming krijgen tegen onredelijke verplichte verkoop of te lage waardering.
Praktische conclusie
Een MBO of MBI kan een sterke overnamestructuur zijn, maar alleen als financiering, governance en belangenconflicten zorgvuldig worden geregeld.
Voor management is de belangrijkste vraag of de koopprijs en financiering realistisch zijn. Voor verkopers is de vraag of management de transactie kan financieren en de onderneming goed kan voortzetten. Voor financiers en investeerders is de vraag of management voldoende commitment, governance en transparantie biedt.
De juridische structuur moet deze belangen bij elkaar brengen. Dat vraagt om een duidelijke acquisitieholding, financieringsdocumentatie, aandeelhoudersafspraken, vendor loan-voorwaarden, due diligence en een zorgvuldig proces rond belangenconflicten.
FAQ
Wat is het verschil tussen een MBO en een MBI?
Bij een MBO koopt het zittende management de onderneming. Bij een MBI treedt een externe ondernemer of manager als koper toe.
Hoe wordt een MBO meestal gefinancierd?
Vaak met een combinatie van eigen inbreng, bankfinanciering, vendor loan, aandeelhoudersleningen en eventueel investeerderskapitaal.
Waarom is een vendor loan gebruikelijk bij MBO’s?
Omdat management vaak niet de volledige koopprijs direct kan financieren. De verkoper stelt dan betaling van een deel van de koopprijs uit.
Is due diligence nodig als management de onderneming al kent?
Ja. Financiers, investeerders en management zelf hebben belang bij een objectief beeld van juridische, financiële en commerciële risico’s.
Wat is het grootste juridische risico bij een MBO?
Belangenconflict. Management handelt vaak tegelijk als bestuurder, werknemer, koper en informatiehouder. Dat moet zorgvuldig worden gescheiden en gedocumenteerd.
Over Dirk de Waard
Dirk de Waard is advocaat ondernemingsrecht en M&A en partner bij Venture Lawyers in Amsterdam. Hij adviseert ondernemers, managementteams, strategische kopers, investeerders en overnameadviseurs over MBO’s, MBI’s, acquisitiestructuren, overnamefinanciering, vendor loans, governance en aandeelhoudersafspraken.
ViottaLaw is het persoonlijke insights platform van Dirk. Juridische dienstverlening wordt verricht vanuit Venture Lawyers.
Een management buy-out of buy-in structureren?
Een MBO of MBI vraagt om meer dan overeenstemming over de koopprijs. Financiering, vendor loans, belangenconflicten, governance, managementparticipatie en financieringszekerheid moeten vanaf het begin goed worden ingericht.
Dirk de Waard adviseert managementteams, ondernemers en investeerders over de juridische structuur en documentatie van MBO’s en MBI’s. Neem contact op via dirk.dewaard@viottalaw.com om een voorgenomen management buy-out of buy-in te bespreken.
